Tại sao nhiều doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn trong việc nâng cao hiệu suất, dù đã có KPI, OKR và hệ thống quản lý bài bản? Một trong những “nút thắt vô hình” đó chính là VĂN HÓA ĐỔ LỖI.
Ở môi trường này, khi có vấn đề xảy ra:
• Nhân viên đổ lỗi cho hệ thống
• Quản lý đổ cho nhân viên
• Cả tổ chức rơi vào trạng thái sợ trách nhiệm – né tránh – trì trệ…
Thay vì tập trung giải quyết vấn đề, mọi người tập trung bảo vệ bản thân. Kết quả là hiệu suất bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Vậy nguyên nhân sâu xa là gì?
Tại doanh nghiệp, chúng ta thường nghe những câu rất quen:
• “Không ai nói với tôi”,
• “Tôi đã làm đúng phần của mình”,
• “Do bên kia gửi trễ.”
Đây không đơn giản là ngôn ngữ, mà là dấu hiệu của một tổ chức thiếu trách nhiệm giải trình, nơi “Tư duy nạn nhân” lấn át “Tư duy hành động”. Văn hóa này bắt nguồn từ đặc điểm văn hóa của từng quốc gia và khu vực. Nếu so sánh Việt Nam, Nhật bản và Indonesia thì Việt Nam và Indonesia có với khoảng cách quyền lực lớn, tâm lý sợ bị phạt, ngại phản hồi cấp trên, và ưu tiên “tránh mất mặt” hơn là cải thiện kết quả so với Nhật bản.
Có giải pháp nào hữu ích để giải quyết vấn đề này?
Một mô hình tôi thường áp dụng khi huấn luyện đội ngũ các Doanh nghiệp Việt Nam trong 2 năm qua để giúp giải quyết vấn đề này là: Accountability Ladder – Thang Trách nhiệm, được chia sẻ và phát triển bởi nhiều nhà nghiên cứu.
Mô hình chia hai vùng:
• Below the Line – Tôi không biết / Tôi không làm / Không phải lỗi của tôi…
• Above the Line – Tôi thấy vấn đề / Tôi chịu trách nhiệm / Tôi tìm cách giải quyết / Tôi sẽ chủ động phối hợp với ai đó để tìm giải pháp…
Họ quan sát “Sự chuyển hóa” giữa 2 vùng này rất đơn giản chỉ bằng cách: Quan sát ngôn từ giao tiếp trong tương tác công việc hàng ngày. Khi ngôn ngữ thay đổi → Hành vi thay đổi → Kết quả thay đổi.
Để triển khai hiệu quả mô hình này cho các Doanh nghiệp tại Việt Nam, tôi đề xuất 4 bước thực hiện như sau:1. Lãnh đạo làm gương: Bắt đầu bằng “Tôi chịu trách nhiệm.”
2. Đào tạo đội ngũ: Hiểu biết về hành vi “trên vạch”, chuyển từ đổ lỗi sang hành động.
3. Tích hợp vào đánh giá: Không chỉ đo KPI, mà đo cả khả năng sở hữu và phối hợp.
4. Tạo môi trường phản hồi an toàn: Phản hồi 2 chiều, không đổ lỗi – có giải pháp.
Tôi cho rằng một tổ chức hiệu suất cao không phải nơi không có lỗi – mà là nơi mọi người dám sở hữu sai sót và cùng nhau khiến điều đúng đắn xảy ra. Văn hóa trách nhiệm không phải là văn hóa tìm người chịu lỗi, mà là văn hóa tìm người hành động.
Leadership HRPerformance AccountabilityCulture CultureChange DoanhNghiepViet HiệuSuất HRStrategy
NGUỒN THAM KHẢO
O’Connor, T. (2022, February 16). Climbing the accountability ladder. Unleash Results Blog. https://blog.unleashresults.com/climbing-the-accountability-ladder
